آسیب شناسی:

1.کتاب آسیب‌شناسی بناها، بافت‌ها و محوطه‌های تاریخی (اصلی) *

2. تکنولوژی مرمت معماری (اصلی) *

3. آسیب‌شناسی خوشنویس (اصلی) (نایاب) (موجود در انجمن)

4. فيلدن (تکمیلی) (نایاب)

5. کاربری پژوهش‌های آزمایشگاهی در حفاظت و مرمت بناهای تاریخی (تکمیلی)

 سازه:

درعراق مسابقه ای برگزار شد که بیش از 30 معمار بین المللی از جمله زاحا حدید در آن شرکت داشتند .موضوع این مسابقه طراحی دبیرخانه عمومی برای شورای وزیران عراق براساس تمدن بیش از ده هزار ساله و تاریخ پرفراز و نشیب عراق بوده است.طرح معمار عراقی , منهل ال هبوبی - کارشناس ارشد در فلسفه معماری , بعنوان طرح برتر انتخاب شد . ایده ال هبوبی مهر استوانه غول پیکر که به یک فضای اداری تبدیل شود, بوده است که ویژگی و نماد تمدن عراق بر این ساختمان حک شده و با رود دجله ارتباط تنگاتنگی دارد.او در طرحش سعی کرده که اگر بیننده ای روبروی این ساختمان قرار گیرد , درک کند که مردم عراق در جستجوی یک قانون اساسی نامحدود و آزادهستند .

طرح احیای بین النهرین در عراق, منهل ال هبوبی

این اتاق هتل بالای درخت توسط معماران سوئدی Cyren & Cyren طراحی شده و از طریق یک پل ، از تپه جنگلی تا یک ورودی روی بام قابل دسترسی می باشد . ساختار کابین از درخت ها آویزان است و یک تراس بام مشرف به جنگل دارد . این پروژه یکی از پنج اتاق هتل درختی در Harads – شمال سوئد – می باشد . سایت کابین با توجه به ایده آل ما انتخاب شده : یک زمین بلند با شیب تند که منظره ای زیبا از دره رودخانه Lule ارائه می دهد .

مصالحى که در ايجاد بناهاى دور ٴ ه اسلامى بکار مى رفته متنوع است. هدف از تشريح مصالح سنتى اين است که اولاً با فرهنگ و سابق ٴ ه اين مصالح که امروزه بطور مؤثر در ساختمان هاى مورد استفاده است آشنا شويم و نحو ٴ ه تهيه آن را بدانيم. اين مصالح عبارتند از: خشت ، آجر، آهک ، گچ ، سنگ ، چوب ، خاک ، ماسه ، ملات ، قير، فلز، رنگ ، شيشه


آجر

مهم ترين مصالح ساختمانى در ايران، قبل و بعد از اسلام آجر بوده است. اين آجرها معمولاً به شکل مربع است. از آجر در تزئين بنا نيز استفاده مى شد و از اوايل اسلام تا دور ٴ ه تيمورى تزئين بيشتر بناها با آجرکارى است. آجرهاى پخته به رنگ هاى قرمز و قرمز تيره، زرد کمرنگ ساخته مى شده و در بخش هاى مختلف بنا بکار مى رفته است. مسجد جامع اصفهان، مسجد جامع اردستان، مسجد کبير يزد و حمام گنجعلى خان کرمان و ... نمونه هايى از هنر آجرکارى در دوره هاى مختلف تاريخى هستند. آجر نوعى مصالح مصنوعى است که از ترکيب خاک و آب به روش سنتى بدست مى آيد و بعد در کوره پخته مى شود.

از اين مصالح در جزر، پايه، قوس ها، ستون ها، ديوار سازى ها، پوشش طاق ها و گنبدها، کف پوش ها و بسيارى موارد ديگر استفاده مى شود. آجرهاى نما در انواع آجر نيم گرد، آجر قاشقي، کله گنجشکي، دندان موشي، شش ضلعى و ... بکار مى روند.

مصالحى که در ايجاد بناهاى دورهٴاسلامى بکار مى رفته متنوع است. هدف از تشريح مصالح سنتى اين است که اولاً با فرهنگ و سابق ٴ ه اين مصالح که امروزه بطور مؤثر در ساختمان هاى مورد استفاده است آشنا شويم و نحو ٴ ه تهيه آن را بدانيم. اين مصالح عبارتند از: خشت ، آجر، آهک ، گچ ، سنگ ، چوب ، خاک ، ماسه ، ملات ، قير، فلز، رنگ ، شيشه
آجر
خاک
ملات
کاشی
سنگ
قير
رنگ
آهک
ماسه
گچ
خِشت
چوب
فلز
شيشه




آجر

مهم ترين مصالح ساختمانى در ايران، قبل و بعد از اسلام آجر بوده است. اين آجرها معمولاً به شکل مربع است. از آجر در تزئين بنا نيز استفاده مى شد و از اوايل اسلام تا دور ٴ ه تيمورى تزئين بيشتر بناها با آجرکارى است. آجرهاى پخته به رنگ هاى قرمز و قرمز تيره، زرد کمرنگ ساخته مى شده و در بخش هاى مختلف بنا بکار مى رفته است. مسجد جامع اصفهان، مسجد جامع اردستان، مسجد کبير يزد و حمام گنجعلى خان کرمان و ... نمونه هايى از هنر آجرکارى در دوره هاى مختلف تاريخى هستند. آجر نوعى مصالح مصنوعى است که از ترکيب خاک و آب به روش سنتى بدست مى آيد و بعد در کوره پخته مى شود.

از اين مصالح در جزر، پايه، قوس ها، ستون ها، ديوار سازى ها، پوشش طاق ها و گنبدها، کف پوش ها و بسيارى موارد ديگر استفاده مى شود. آجرهاى نما در انواع آجر نيم گرد، آجر قاشقي، کله گنجشکي، دندان موشي، شش ضلعى و ... بکار مى روند.

آهک

آهک فرآورده اى است که پيش از پيدايش تاريخ، توسط بشر شناخته شده بوده است. گفته مى شود روش پختن آهک را يونانى ها از ايرانيان و روميان از يونانى ها آموختند. از ملات آهک در پى سازى و کرسى چينى و ديوارسازى در بناهاى قديمى بکار رفته است. امروزه نيز آهک يکى از مصالح مفيد و موثر در ساختمان است. برخى سنگ هاى آهکى را در پوشش کف، ازاره، پله ها و نماها بکار مى برند و برخى براى ملات پخته شده و مصرف مى شوند.


خاک

خاک داراى انواعى است و خاک رس نوع مرغوب آن است که در سفالگرى استفاده مى شود. بهترين خاک رس به رنگ قرمز و عارى از ناخالصى است که به آن خاک چينى مى گويند. بطورکلى خاک هايى که بيش از ۵٠ رصدشان خاک رس باشد، خاک هاى پرمايه اند. اگر ۵٠ درصد وزنشان رس داشته باشند خاک هاى خالص و اگر کمتر از اين مقدار يعنى بين ٣٠ تا ٣۵ درصد مقدار وزن خاک، خاک رس باشد، خاک هاى کم مايه اند.

ماسه
ماسه از مصالحى است که بصورت ترکيب با آهک بعنوان ملاتى مقاوم در پى سازى هاى آجرى و ساير کارها استفاده مى شود. ماسه بشکل مستقيم قدمتى ٣٠٠٠ ساله دارد. ماسه گاه بطور طبيعى وجود دارد و گاه به روش مصنوعى از طريق خرد کردن سنگ گرانيت - سنگ آهک متراکم و ديگر سنگ هاى متراکم بدست مى آيد.


ملات

ملات مواد خميرى و چسبنده اى است که جهت اتصال رج ها به يکديگر و براى بوجود آوردن جسم واحدى از اسکلت و استخوان بندى ساختمان بکار مى رود. بطورکلى مقاومت ملات به وضع اقليم، مکان و محيط و نوع ساختمان بستگى کامل دارد. کاربرد ملات ها با پيدايش معمارى سنتى کاملًا همراه بوده است. ملات ها انواعى مثل ملات گِل، ملات کاهگل، ملات ريگ، ملات گچ و خاک، ملات گچ، ملات گل آهک، ملات ماسه آهک، ملات ساروج، ملات ماسه سيمان و ملات باتارد دارد.


گچ

از ديگر مصالح ساختمانى گچ مى باشد که در تمامى ادوار در معمارى استفاده شده است. بدليل ارزانى و زود سفت شدن، کاربردهاى متعددى داشته است. در آثار بدست آمده از اکتشاف سده سيزدهم در هزاره اول قبل از ميلاد در معبد شاهان ايلامى در بناى چغازنبيل در هفت تپه خوزستان، وجود ملات گچ و کاربرد آن باعث ساخت و استقرار قوس هاى سهمى شده است و در برخى بناهاى تخت جمشيد نيز در پوشش قوسى کانال ها بيادگار مانده است. در دور ٴ ه ساسانى نيز ملات گچ در اسکلت سازى بناها و نماسازى کاربرد فراوان داشته است. اين ملات از اجزاء لاينفک و مصالح مهم ساختمانى از روزگار باستان تا امروز بوده است.

کاشى

استفاده از کاشى براى تزئين و استحکام بخشيدن به بناها از دور ٴ ه سلجوقى آغاز شد و در قرون متمادى بويژه دوره تيمورى و صفوى به اوج خود رسيد. کاشى نقش عمده اى در تزئين بناهاى دور ٴ ه اسلامى داشت.

خشت

از ديگر مصالح ساختمانى معمول در معمارى ايران خشت است. در دور ٴ ه اسلامى يا تمامى بنا از خشت بوده يا بخشى از ديوارها و بقيه از آجر بوده است. از بناهاى خشتى بدليل مقاومت کم در مقابل عوامل طبيعي، چيز زيادى
باقى نمانده است.


سنگ

در معمارى اسلامى از سنگ در شالود ٴ ه بنا، فرش کردن کف و تزئين بنا استفاده مى شد. استفاده از سنگ اهميت ويژه اى داشته و نيز براى ساختن کتيبه ها سنگ هاى گوناگونى به کار مى رفته و تراشيده يا حجارى مى شده است. استفاده از سنگ در ادوار باستان به مراتب بيش از آجر بوده است. بناهاى تخت جمشيد بويژه تالار صد ستون که متعلق به سد ٴ ه پنجم قبل از ميلاد است، با سنگ هايى در ابعاد بزرگ بر روى يکديگر ساخته شده و ستون هاى بلند همراه با سرستون ها ساخته شده است. اين بنا از زيباترين انواع حجارى و همچنين پيکرتراشى ها برخوردار بوده و اين بناى عظيم در شمار ارزنده ترين آثار معمارى جهان مى شناسند. همينطور معبد زرتش در نقس رستم نيز از آثار باارزش سنگى است.

در دوره هاى بعد نيز از سنگ در ساختن بناها استفاده فراوان شده است. از سنگ مرمر شفاف نيز به عنوان شيشه در شبستان هاى زمستانى مثل مسجد جامع اصفهان و مسجد جامع يزد و حمام گنجعلى خان کرمان استفاده شده است. در سال هاى اخير نيز از سنگ در نماسازى ها به اشکال مختلف استفاده شده است و نيز براى کف پوش ها، پله ها و بسيارى ديگر از موارد نيز کاربرد دارد.

چوب

استفاده از چوب از ويژگى هاى معمارى اسلامى است، که در ناحيه گيلان و مازندران بيشتر رايج است. از چوب براى ساختن در و پنجره، صندوق هاى ضريح، ستون ها و تير سقف، چارچوب و ... استفاده مى شده. از چوب علاوه بر اسکلت سازي، در تزئين بنا نيز استفاده مى شده است. چوب و فرآورده هاى آن در بناهاى صد سال اخير به عنوان مصالحى مؤثر در ستون هاى چوبي، پوشش هاى سقفى دوجداره، و بخش هاى ديگر بکار رفته است.

امروزه از چوب براى کف سازى هاى پارکت، قاب سازى هاى سقف، دکورسازى ها و کابينت هاى چوبي، درهاى چوبى با روکش هاى زيبا بهره گرفته مى شود. بطورکلى پس از سنگ، آجر، گچ و آهک چوب نيز از مصالح بسيار مؤثر در ساختمان سازى مى باشد.

قير

قير به چهار نوع وجود دارد: قير معدني، قير نفتي، قير محلول در اب و امولاسيون. به نظر مى رسد که قير واژه اى بابلى و يا ايلامى است. در بابل از اين مصالح براى ملات به جهت پيوند رج هاى سنگ لاشه و آجرچينى استفاده مى شده است. در آثار بين النهرين نيز کاربرد اين مصالح تأييد شده است. در بناهاى ايران باستان از قير براى اندود روى ستون هاى چوبى و اندود برخى نماها و عايق بندى بدن ٴ ه کشتى ها استفاده مى شده است.

از قير در کشورهاى ديگر که منابع طبيعى آن را دارند، نهايت استفاده مى شود. قير محلول و امولاسيون در ايران هزينه زيادى دارد و با سختى تهيه مى شود و جزو مصالح سنتى نيستند.


فلز

کاربرد فلز فولاد در بناهاى دوران هخامنشى فراوان بوده است. در بناهاى دور ٴ ه صفوى نيز از فولاد به شکل آهنگرى جهت کلاف بندى استفاده مى شده است. در دور ٴ ه قاجاريه کاربرد فولاد جهت رکابى ها در اسکلت چوبى و کلاف بندى ها بخصوص شيروانى سازى مورد توجه بوده است. در دوران معاصر نيز فولاد در ساختمان از عناصر مهم بناست و کاربردهاى مختلفى دارد.


رنگ

رنگ و رنگ سازى در زيباسازى بنا انجام مى شود. در دوره هاى قبل از تاريخ و هزاره هاى چهارم و سوم براى تزئين انسان ها و وسايل زندگى و نيز رنگ آميزى ديوار ٴ ه اتاق ها از رنگ ها استفاده مى شده است. در دور ٴ ه هخامنشى علاوه بر رنگ آميزى سطوح بنا در کف سازى ها نيز از مصالح رنگين استفاده شده است. نمونه هايى از اندود ماسه آهک همراه با پوکه آجر خرد شده و رنگ اُخرا به شکل ملاتى رنگين در کف سازى کاخ داريوش بيادگار مانده است. در دوران اشکانى و بويژه دور ٴ ه ساسانى از رنگ براى رنگ آميزى بر سطوح اندودها و نقاشى از صورت نگاره و موارد ديگر نهايت استفاده مى شده است. در ادوار مختلف اسلامى از رنگ در زيباسازى داخل بناها استفاده شده است. از آغاز دوره تيمورى تا هنر صفوى از رنگ هاى معدنى در کاشى سازى و نقاشى روى گچ کارى و نيز قالى بافى و نساجى و قلم کارى و هنرها و حرفه هاى ديگر از رنگ استفاده هاى فراوانى شده است. در دوره زنديه از رنگ هاى معدنى در نقاشى بناها بخصوص در اتاق ها و تالارهاى ارگ کريم خانى و موز ٴ ه پارس و نيز در حمام ها استفاده فراوان شده است. در دور ٴ ه قاجاريه انواع نقاشى هاى ترئينى به شکل گل و گياه و يا تصويرسازى روى گچ کاري، قاب سازى هاى سقف و نقاشى بر سطح زير و رو آينه و گچ برى و بسيارى ديگر به وجود آمد که بعضى از آنها منحصر به فرد مى باشد. امروزه نقاشى و رنگ آميزى از آخرين کارهاى اجرايى يک بناست.

شيشه

طى کاوش هاى باستان شناسى سال هاى اخير و نيز از بناهاى باقيمانده، در ادوار اسلامي، برمى آيد که شيشه هاى الوان براى تأمين روشنايى و تزئين در و پنجره و قالب هاى گنبدخانه ها و شبستان ها استفاده مى شده است.
در زيگورات چغازنبيل مربوط به تمدن ايلامى در هزار ٴ ه اول قبل از ميلاد، پنجره هايى وجود داشته با شيشه هاىلوله اى صدف دار و به شکل توخالى و بصورت مارپيچ جهت نفوذ روشنايى در طبقات زيرين. اين آثار شيشه اى اکنون در موزه ملى ايران نگهدارى مى شود. در دور ٴ ه هخامنشى نيز، هنر شيشه سازى بصورت آونگ هايى پشت نما درخشش کرده و در دوره هاى بعد نيز به گونه هاى خاصى بکار رفته. بعد از اسلام در دوران صفويه در بناهاى چهل ستون و هشت بهشت، آينه هاى تخت در اشکال هندسى و يا نقاشى روى آينه و يا پشت آينه بکار رفته است. در سال هاى بعد نيز هنر آينه کارى در ابعاد کوچک در هنر گره سازى اسلامى به شکل تازه اى نمود يافت. اين هنر در دوران قاجار به حدکمال رسيد و بسيارى از رواق ها و درون بقعه هاى اماکن متبرکه و کاخ ها زيباترين آينه کارى ها بوجود آمدند. 

این تیمچه در قدیم کاربری صرافی داشته ولی اکنون به سفره خانه سنتی تغییر کاربری داده و در بافت قدیم تهران "بافت عودلاجان " کوچه بازارچه عودلاجان واقع شده است .

 از قرن 9 با ساخت اولین شهر مادی هگمتانه که خود از شهر تپه ای بین النهرین زیگورات آغاز شد و با شکوفایی شارهای پارسی همچون شوش ـ استخر ـ پاسارگاد به اوج خود رسید .

اقوام آریایی در کوه های زاگرس و دشت های آن در برخورد با اقوام ساکن در بین النهرین با نوعی از سکونت یعنی هرنشینی آشنا شدند. اینان از مرحله روستایی به مرحله شهری رسیدند. آریایی ها مظاهر تمدن را از بین النهرین آموختندو شباهت بین النهرین با اور بابل نینوا به همین دلیل بود اما علیرغم این شباهت تفاوت هایی هم با آنها داشته این شهر فقط یک شهر معبد نبود بلکه شهر قدرت هم محسوب میشد  محل تجمع 3 جامعه : ایلی ـ عشایری ـ روستایی به شمار میرفت در حالیکه چنین تجمعی در بین النهرین دیده نشده .اوج این سبک دوران هخامنشیان باز میگردد. استقرار انسانی با حمله اسکندر مقدونی ( قرن 3 قبل از میلاد ) مقرن بود که با پایان سبک پارسی مقارن شد .

معمار فرانسوی و یکی از فعالترین مرمت کنندگان آثار تاریخی جهان مطرح است . وی در کار مرمت به ابعاد اقتصادی و بهداشتی توجه داشت . بنا به عقیده وی ، بنا های تاریخی باید از بناهای اطراف پاک رها شوند تا بتوان به اهمیت آنها بیشتر پی برد . او دو نظریه عمده را مطرح کرد :

الف : نظریه پویایی ماده در ساختمان : ماده بی جان برای برخورداری از روح و روان باید به صورتی به کار گرفته شود که معمار در نظر دارد .

ب: نظریه سبک و زمان : او سبک را مجموعه از قوانین و مقرراتی می داند که با توجه به تکنولوژی زمان و در زمان تعریف می شود . اصولی را که در این رابطه بیان می کند شامل موارد زیر است .

یکم : حذف بخش های اضافه شده به بنا پس از تاریخ اصلی آن

دوم : تکمیل یا احداث بنای فرسوده یا نا تمام بر پایه سبک گذشته بنا به صورت اولیه

سوم : شباهت و درک اثر .

چهارم : حفظ بنای کاملاً فرسوده و تخریبی . 

   جان راسکین : (1900- 1818 )

حقوقدان انگلیسی که با روی آوردن به هنر ابتدا به نقد فلسفه هنر پرداخت و سپس روی به فلسفه اجتماعی آورده راسکین با دیدی کاملاً هجران زده به گذشته و با الهام از گذشته سعی بر آن داشت تا تحولی اساسی در اندیشه فرهنگی مردم ایجاد کند . معروف ترین اثرش « هفت مشعل معماری » است که در سال 1848 انتشار یافت هفت مشعل وی عبارت اند از :

حقیقت ، ایثار ، قدرت ، زیبایی ، زندگی ، خاطره و اطاعت

راستین با اقدامات خود پایه گذار دو نظریه عمده در امر مرمت شد . این دو نظریه شامل نظریه .

-          الف : منظم سازی

-          ب: نظم اندام وار است .

-          راسکین بر مبنای نظریات فوق اصولی را مطرح ساخت که در مرمت موثر واقع شد که عبارتند از :

-          یکم : اصل فنا پذیری

-          دوم : اصل عدم تکرار

-          سوم : اصل عمر و اعتبار

-          چهارم : اصل عدم دخالت

-          پنجم : اصل مرمت آئینی

   کامیلو بویی تو: (1914-1846)

  محقق و معمار ایتالیایی که پدر مرمت شهری جدید نامیده می شود . او اولین شخصیتی است که در باز زنده سازی توجه به مفاهیم معماری را جایگزین تبعیت از ویژگیهای شکلی – سبکی بناهای در دست تعمیر کرد . « نکاتی پیشنهادی وی در مورد مرمت شهری تاثیر زیادی در تدوین و شکل گیری اولین منشور معماری داشت » .

نظریات بویی تو را می توان به دو مورد خلاصه کرد :

الف: جایگزینی مفاهیم معماری به جای ویژگیهای شکلی و سبکی : مفهوم معماری مهم است نه سبک و شکل آن .

ب: فراتر از زمان بودن بنا ها و مجموعه های تاریخی : دمیدن روح جدید به کالبد قدیم سبب می شود تا بنا ها و مجموعه های تاریخی زنده شوند . هنگامی که یک اثر تولید می شود کاری مادی وقوع یافته است ولی بعد از یک نسل تعاملات غیر مادی و فرهنگی در اثر وارد شده و معنای فرهنگی می یابد .

بر اساس نظریات فوق می توان اصول زیر را مطرح کرد :

-          یکم : ایجاد عملکرد جدید در کالبد قدیم

-          دوم : تعیین دوره مداخله در هر دوره

-          سوم : تدوین مبانی اقدام

-          چهارم : عدم تقلید از سبکهای گذشته معماری

دستور العملهای مرمتی را بر اساس نظریه ها و اصول مورد نظر بویی تو می توان به صورت زیر مطرح کرد .

-          الف : دخالت در بنا با استفاده از مفاهیم کهن ولی متفاوت از سبک قدیم

-          ب: تفاوت گذاشتن بین مصالح قدیم و جدید به هنگام اقدام

-          ج: استقرار نمایشگاه در کنار هر نوع اقدام برای مشخص نمودن جایگاه عناصر مداخله

-          د: معرفی بنا یا مجموعه های تاریخی با استفاده از امکانات آموزشی

-          ر: حک تاریخ و زمان اقدام

-          ز: توصیف مراحل مداخل و بیان علت اقدام

   کامیلوسیت (1903-1843)

معمار اتریشی که مهمترین اثر وی کتاب «‌هنر ساختن شهرها » در سال 1889 می باشد . بیشتر نظریات او در باب مرمت شهری است .

     لوکا لبترامی (1933-1854)

معمار و نقاش ایتالیایی که به مرمت ابنیه بر اساس نقشه ها و مدارک و شواهد تاریخی می اندیشید .

وی معتقد است به « بازسازی اصیل بنا به تشکل اولیه اش » . نظریات او تلفیقی از نظریه های ویوله لودوک و جان راسکین بوده است و شامل دو نظریه عمده است .

الف : تعلق بنا به محیط شهری

ب: روش مرمت تاریخی

اصول مرمتی که داشت شامل :  

یکم – بازسازی مو به مو

دوم – حق مداخله در بنا ، مجموعه یا بافت شهری مشروط بر وجود مدارک لازم در مورد موجودیت اولیه آن .

 جوانونی

در سال 1920 ریاست کمیته حفظ آثار هنری و باستانی ایتالیا را به عهده داشت .

مجموعه دستورات او در زمینه بافت شهری مجاور مونومان ها بعدها در کنفرانس آتن 1931 تصویر و منتشر شد . او به معماری مدرن اعتقاد نداشت و آنرا بدون استیل میدانست و معتقد بود که نباید در کنار یک بنای تاریخی و باستانی بنایی امروزی بسازیم چرا که آنرا خیانت به سبک باستان می دانست .

او معتقد بود که می توانیم در کنار معماری باستانی ، ساختمانی بسازیم و یا قسمتی ازیک ساختمان که ویران و نابود شده است ، تکمیل کنیم ، منتهی باید سبک و استیل آن بنای باستانی را اخذ کرده و بعد آن را به صورت هر چه ساده تر ، خلاصه کنیم . بنا باید از تزئینات عادی باشد و تمام اجزا آن به نحو شماتیک و خلاصه باشد . ما باید یک بنای نوتر (NEUTRE) یعنی خنثی و بی تفاوت بسازیم .

   جزاره بر اندی

تئوریسین و مرمت معروف ایتالیایی مرمت را به این صورت برای ما تعریف می کند : « لحظه متدی دو باره شناسی شده کار هنری در کالبد فیزیکی آن و همچنین در دو قطب زیبایی شناسی و تاریخی بطوریکه بتوانیم آنرا برای آینده گان تحویل دهیم » .

عقایدش بصورت موارد زیر خلاصه می شود :

الف : اثبات و شناسایی یک اثر هنری توسط بحث انتقاده

ب : دوباره سازی و دوخت و دوز قسمت کسر اثر هنری

ج : دخالت بعنوان مرمت روی ماده اثر هنری انجام می شود چه به جهت نجات اثر هنری و چه به عنوان خود جسم اثر هنری .

پیشنهادات براندی

1- با ارزش بودن دید زیبایی شناسی که توام با نگرش تاریخی باشد .

2- مرمت یک عملکرد منتقدانه و یک قضاوت شرط به شرط را می طلبد .

3- مرمت به عنوان وحدت بخشیدن و تمامی دیدن اثر هنری میباشد و دخالت مرمتی بایستی قابل برگشت باشد .

خصوصیت تجربی بودن دانش معماری باعث وجود اختلاف نظم و نقادیهای شدید بین صاحب نظران و علاقه مندان می شود . از همین رو برخی از نظریه پردازان در مورد مرمت نظریه هایی گاهاً افراطی و متفاوتی با دیگران دارند که به نظر ما این نظریات هم قابل احترام است و هم اکنون به یکی از این نظریه پردازان اشاره می کنیم که از او شناخت بیشتری نسبت به دیگران داریم .

لوکور بوزیه (1965- 1887)

نام اصلی وی « شارن ادوارد ژانره » است . نقاش ، معمار و شهر ساز سویسی الاصل که در سال 1928 یکی از اعضای اصلی چهارمین کنگره سیام بود . متذکر می شوم که نظریات او که در اینجا ذکر می شود بیشتر در باب مرمت شهری است .

الف : نفی گذشته

ب: معماری نمی تواند به بنایی محدود شود که در گذشته بنا شده است .

ج : تبعیت فرم از عملکرد : کالبد باید در مقابل عملکرد مطیع باشد .

د: منطقه بندی تنها ابراز پاسخگویی به اهداف شهر سازی جدید .

دستور العمل های لوکوربوزیه را می توان به صورت زیر دسته بندی کرد :

یکم : تخریب بنا ، مجموعه و یا بافت های فرسوده شهر

دوم : جایگزین کردن بنا ، مجموعه و یا بافت های جدید بر روی بافت قدیم برای خلق فضاهای جدید .

سوم: حفظ تعدادی محدود از بناها با ارزش به منظور پاس داشتن خاطره های شهری

چهارم : ورود وسایل نقلیه و موتوری به داخل بافتهای شهری کهن .

چفد در لغت به مفهوم یک فرم خمیده و منحنی مانند است که در زبان های غربی به آن Arch  میگویند .چفد را در اصطلاح معماری چفت ـ لفت ـ چخت  نیز گویند و به معنی طاق و قوس بالای درگاه ـ باریکه طاقی که روی سر در یک درگاه قرار میگیرد چفدها به دو دسته کلی باربر و غیر باربر تقسیم میشوند :

1ـ چفد باربر : گروهی هستند که از تکرارشان طاق های باربر و از دورانشان گنبد های وسیع به وجود می آیند .

انواع چفد باربر :

چفت پنج  اوهفت

چمانه

شبدری

هلوچین

بستو

چفد سروگ

انواع چفد غیر باربر :

شاخ بزی

سه بخشی

کلیل

پانیذ

چمله

خانه ناصرالدین میرزا در سال 1280 -1285 توسط ناصرالدین میرزا (فرزند مظفرالدین شاه و نوه ناصرالدین شاه) در بخش شمالی محدوده ارگ سلطنتی و شرق سردر الماسیه واقع در جنوب میدان توپخانه (امام خمینی)فعلی بنا شد .این بنا دارای دو بخش بیرونی و اندرونی بوده که بخش بیرونی آن توسط سازمان بازنشتگان تخریب شده و مجتمع تجاری صوراسرافیل در آنجا بنا گردیده است و آنچه باقی مانده بخش اندرونی آن است که بخش اندرونی شامل موارد زیر می باشد:

1-  عمارت اعیانی که دارای فضای حوض خانه با پوشش گنبدی و یزدی بندی در بخش شمالی

2- حیاط به عنوان رابط دو بخش عمارت اعیانی در شمال و بخش سرایداری در جنوب می باشد

3-  بخش سرایداری دارای ایوان ستون دار با چهار ستون در بخش جنوبی

مالکیت این بنا در حال حاضر در اختیار سازمان بازنشستگان بوده و بصورت متروکه رها گردیده است

        چفد : طاق و قوس بالای درگاه – باریکه طاقی که روی سردر یک درگاه قرار می گیرد

حوض خانه : اتاق حوض دار-نوعی بنای مسکونی تابستانه در مسیر حرکت آب قنات و با حوضی درمیان

 تالار :  ایوان عمیق -  سالن ، فضای از یک طرف باز  با عمق نسبتا زیاد        شاه نشین :  قسمت مجلل بنا -  بخشی از تالار که بلند تر از سایر قسمت هاست ، تو رفتگی داخل بنا پنج دری ها که کمی از سطح زمین بالاتر بوده و معمولا بزرگ خانواده و یا مهمان در آن می نشیند

بادگیر از روزگاران دور در ایران به کار گرفته شده و نامهایی باستانی و گوناگونی در مورد آن بیان شده است از قبیلبادهنج ،باتخان ،خیبشود و خیش خان بادگیر انواع گوناگون دارد و بنا بر ضع اقلیمی و جهت با دبه هیئت ای مختلف در سر تاسر ایران ساخته شده و زیباترین و پرکارترین و درست ترین آنها در پیرامون دشت های خشک و سوزان بویزه در شهرهای کاشان ، یزد ، بم و جهرم و طبس کرانه خلیج فارس و اروند رود نهاده است .بادگیر با توجه به جهت وزش باد گاهی زمینه چهارگوش و هشت گوش و بیشتر زمینه مستطیل دارد و گاهی هم در کرانه دریا تنها بصورت هواکشی در عکس جهت وزش باد دریا بر فراز ساختمان ها به چشم میخورد .

پنجره مشبكي است كه به جاي گشتن روي پاشنه گرد بالا مي رود ودر محفظه اي كه در نظر گرفته شده جاي مي گيرد . ارسي معمولا در اشكوب كوشكها وپيشان و رواق ساختمانهاي سردسيري ديده مي شود . نقش شبكه اي ارسي معمولا مانند پنجره وروزنهاي چوبي است .که در آن از شیشه های رنگی و سفید استفاده میکنند.بیشترین استفاده از شیشه در معماری سنتی در ارسی است به همین دلیل در شرح نسبتا کاملی از ارسی می آوریم.

موارد آسیب و علل آن که توسط مهندس سعیدی : طراح و مجری مرمت

استاد شعرباف: معمار ناظر بناها باستانی

مهندس روان پارسا: ناظر پروژه مرمت                                     

شکرالله امیری: بنا پروژه       

شناسنامه بنا:

عنوان مشهور : مسجد مدرسه سپهسالار

 عنوان های دیگر: مسجد مدرسه شهید مطهری – سپهسالار جدید.

 رده وضوح  اثر: بنا وبناها مجموعه ای مدرسه – مسجد مدرسه

 نشانی اثر : ایران – استان تهران – تهران – میدان بهارستان- خیابان مصطفی خمینی

 دوره اثر / تاریخ  ساخت: قاجاریان / سال 1296 تاریخ شروع بنا .

اشخاص مرتبط با اثرک بانی مدرسه میرزا حسن خان سپهسالار ) متوفی به سال 1298 ق) بوده بعداز فوت وی برادرش میرزا عیسی خان شیر الدوله را ادامه داد.

معماران سازنده بنا : استاد جعفر خان معمار باشی کاشانی.

حجاری در یونان باستان

تمدن یونان باستان ازمهم ترین وشاخص ترین تمدنهای تاریخ بشراست که نیمی ازجهان مایعنی فرهنگ های گوناگون غرب را تحت تاثیر خود داشته است به جرات میتوان  گفت که هیچ فرهنگ وهنری به اندازه فرهنگ وهنریونان باستان درشکل گیری هویت هنری مغرب زمین نبوده است.این تاثیرات به حدی ژرف و وسیع است که آثارآن راهنوز پس ازگذشت قرون واعصارمیتوان دربافت ادبی-هنری ومعماری بسیاری ازکشورهای اروپایی مشاهده کرد.ظاهرآثارهنری یونان همانگونه که خواهیم دید آشناتر- ملموس تروقابل درک تر از آثار به جای مانده ازتمدن های دیگرچون مصر- هند- شرق دور و... مینماید.برای یک ایرانی که قریب به800 سال تاریخ مشترک باهندوستان داردفهم ودرک هنراسطوره ای هند دشوارتر است ودرعوض یک اثریونانی مثل مجسمه دیسک پران پدیده ای آشناتر وقابل فهم ترمینماید.

تصویر دیسک پران: کتیبه  مرمرین روسی ازیک اصل مفرغین یونانی450 ق.م موزه ترمه

دین واعتقادات خاص مذهبی درشکل گیری آثارهنری خصوصا درتمدن های کهن اساسی ترین نقش را ایفا می کرده است.حال خوب است که به طوراجمال بدانیم که دربین آثارهنری تمدن یونان چه دیدگاهی نسبت به جهان وجود دارد. بارزترین ویژگی نگرش دینی یونان باستان که درآثارهنری آن منعکس میشود جهان بینی انسان گرایانه است.

هنر گچ بري :

يكي از پديده هاي هنري در معماري بي همتاي ايران، هنر گچبري است كه در كاوش هاي باستان شناسي نمونه و نشانه هايي از رواج اين هنر در روزگارساساني به دست آمده است .يكي از كاربردها ويژه گچ ، اندود كردن ديوارها وارستن سطوح داخلي ساختمان ها است وهنر گچبري، اين آراستگي را به حد كمال و دلنوازي  مي رساند . از نمونه ها بجا مانده ميتوان به  گچبري ،چفت گيري و ابزار زن طاقچه بسيار ارزشمند هنري از كاخ بيشاپور از سده سوم ميلادي كه در موزه لوور پاريس نگه داري ميشود همچنين تعدادي از آثار ساساني كه در موزه ملي ايران قراردارند ياد كرد .

موقعیت جغرافیایی تپه میل :                                         

دشت ری درجنوب چاله تهران ودرامتدادجنوبی کوه های توچال بخشی ازجلگه پهناوری است که دردامنه جنوبی البرزازقزوین تا ورامین گسترده است .

(نمایی از ورودی خانه سرهنگ ایرج)

ب: تاریخچه و خصوصیات معماری اثر:

خانه سرهنگ ایرج در محله پامنار در بافت قدیم استان تهران قرار داد. « با توجه به بررسی های تاریخی انجام شده در منطقه حداقل قدمت پیش بینی شده برای بنا 90 سال است و به احتمال فراوان تاریخ ساخت بنادر طی سالهای 1258تا1290 شمسی بوده است.مالک اولیه بنا مشخص نیست اما این مجموعه در منطقه به مالکیت آقای مشتاقی درآمده ودر سال 1382 توسط شخصی به نام آقای شمس خریداری شده است.این خانه در سال 1387به تملک سازمان میراث فرهنگی در آمده است ودر حال مرمت می باشد.با توجه به نوع معماری وسبک آن،تعلق بنا به دوره ی قاجار حتمی وقطعی است.»  خانه سرهنگ ایرج به طور کلی دارای سازه آجری است.که با اندود گچ وخاک پوشانده شده است.همچنین تزئینات گچی بسیاری به چشم می خورد.این خانه دارای ۳حیاط می باشدکه شاه نشین خانه در بزرگترین حیاط آن یعنی حیاط اصلی قرار گرفته است. این خانه دارای یک ورودی می باشد که در قسمت شری است. به محض عبور از ورودی خانه،دو وردی به چشم می خورد که یکی به حیا اول منتهی می شود ودومی، هشتی است که که بعد از گذر از آن، وارد دالان(دهلیز) بنا می شویم که منتهی به حیاط اصلی می باشد. از داخل این دالان دو ورودی نیز به حیاط اول ودوم به چشم می خورد. در گرداگرد حیاط اصلی بنا یا حیاط سوم اتاقهایی وجود دارد که در سمت شمال آن شاه نشین بناست که با بالا رفتن از چند پله وارد شاه نشین می شویم. شاه نشین بنا دارای دو ستون با تزئینات خاص قاجاری وهمچنین دور تادور شاه نشین نیز گچ بری های برهشته ی بسیار زیبایی به چشم می خوردکه از حیاط اصلی نیز بسیار چشم نواز است. خانه ی۲طبقه سرهنگ ایرج،در طبقه همکف حدوداتاق ۲۸ ودر طبقه اول حدود۷ اتاق دارد با تعداد بسیار زیادی در وپنجره. سقف کلیه اتاقهای بنا به وسیله تیرهای چوبی پوشیده شده وفقط دالان با آجرهای خفته بیدار پوشیده شده است . کف اتاقها نیز با آجر۲۰×۲۰کف فرش شده است. این بنا دارای شومینه های بسیار زیادی استبه طور کلی در هر اتاق یک شومینه ودر صورت کوچک بودن اتاق،نمایی از شومینه را دارا می باشد . حتی در قسمت راهرو غربی حیاط اصلی،در طبقه اول نیز شومینه ای بسیاری وجود دارد که تزئینات زیبایی دارد . در قسمت شمال حیاط اصلی ودر زیر شاه نشین، سردابه ای وجود داردکه بادگیر بنا به آنجا منتهی می شود. این سردابه آجری است واز قوس های کلیل در آن استفاده شده است. به طور کلی تزئینات بنا شامل : قوس ۵ او ۷، قوس هلالی، قوس کمانی، قوس مربع یا شمشیری، قوس نیمه بیضی کامل وهمچنین قوس کلیل.

(نمایی از حیاط اصلی)

 ج: موقعیت محل اثر و دلایل اهمیت آن: 

همانطور که گفته شد خانه سرهنگ ایرج در بافت تاریخی پامنار ودر کوچه کوچه صوفیانی واقع شده است. دلیل اهمیت این خانه ؛ تعلق بنا به دوره قاجاری می باشد .

مطالعات تاريخي استان تهران :

تهران در گذشته هاي دور بر خلاف تهران كنوني فرشي بود سبز فام از باغ ها و بستانها  نفوذ ناپذير كه ماواي ساكنان غربيش در ميان آنها پنهان شده بود . فهم اين هزار توي سبز و خرم چندان ساده نبود؛ از اين رو، كساني كه در پيچ و خم آن گام مينهادند چه بسا،راه را گم ميكردند. آنها ميپنداشتند كه با شهري چون شهرهاي ديگر سروكار دارند و نمي دانستند كه تهران استثنايي است و نسبتاً منحصر به فرد ، باغي است پهناور كه خانه هاي زيرزميني و كوچه باغها پرپيچ و خم را در دل خود نهان كرده است و نه توده اي بناهاي گوناگون مزين به فضاهاي سبز و محصو ر ها ارتباطي . تهران بي گذشته نيست ، اما حكومت ها پي در پي ايران كه در آن استقرار يافته اند ، مانندساكنان آن ، از روي ناداني ، به دلايل سياسي يا مالي در الحاي شواهد بعدي پيشينيان چنان سر سختي ورزيده اند كه شهر بر اثر آن از هر خاطره اي بري شده است . اكنون ديگر اين شهر شبيه همان انسانهاي ريشه كن شده بي خاطره اي شد كه در آن سكونت دارند .تهران در اين گذشته باري كه روزي جزء آن بوده است شريك است .تهران از نظر زماني ادامه ري و از لحاظ مكاني بخشي ازآن است. مركز اين دو شهر،كه در گذشته در حدوديك فرسنگ فاصله داشت، امروزه به هم پيوسته است.تهران كه نزديك 200 سال است كه پايتخت شده ، اكنون كلان شهري است كه جايگزين ري ، اين شهر باستاني شده كه در عهد شكوفاي خود ، قبل از هجوم مغولان ،در اوايل قرن 13 ام البلاد به شمار مي آمده است .

۱ ) آبشار اوسون : تجریش ـ خیابان دربند ـ مسیرکوهنوردی شیرپلا .

۲ )آبشار پسنگ : تجریش ـ خیابان دربند ـ مسیرکوهنوردی شیرپلا .

۳ ) آبشار دوقلو : شمیرانات ـ ۲۷۰ متری زیر پناهگاه شیرپلا .

۴ ) آبشارسنگان : انتهای جاده کن ـ سولقان ـ روستای سنگان .

۵ ) آبشارسوتک : تجریش ـ خیابان دربند ـ شمالغربی دربند .

۶ ) آبشارشکرآب : منطقه لوشان ـ ناحیه میگون .

۷ ) آبشارلار : ۱۱۵ کیلوتری جاده هراز ـ روستای وانا .

۸ ) آبشار ناران و کفترلو : شمیرانات ـ ۷۰۰ کیلومتری لواسان کوچک ـ شمال روستای کند علیا .

۹ ) آبشاریخ کوه دماوند : دماوند ـ نزدیکی روستای وانا .

 دریاچه ها :

۱ ) دریاچه آهنگ فیروز : کنار جاده فیروزکوه به سیمین دشت .

۲ )دریاچه تار و ممج : شرق شهر دماوند ـ ۱۱۵ کیلومتری تهران به سمت فیروزکوه .

۳ )دریاچه زیار : چهار کیلومتری شمال شرقی دماوند ـ کنار جاده هراز .

۴ ) دریاچه سدلار : ۸۴ کیلومتری شمال شرق تهران .

۵ )دریاچه سدلتیان : ۲۵ کیلومتری شمال شرق تهران ـ جاجرود .

چشمه ها :

۱) چشمه آبعلی هراز : ۶۰ کیلومتری شمال شرق تهران ـ شمال دهکده آبعلی .

۲) چشمه اعلا : ۴ کیلومتری شمال غرب دماوند .

۳ ) چشمه تیزآب : ۵۳ کیلومتری تهران ـ کنار جاده آبعلی .

۴ )چشمه خمده : ۱۱۳ کیلومتری جنوب غربی شهر فیروزکوه ـ نزدیک ایستگاه قطار روستای مهاباد .

۵) چشمه شور : شهرری ـ انتهای جاده تهران قم ـ ناحیه علی آباد .

۶)چشمه  علی شهرری :شهر ری ـ شمال ابن باویه و کارخانه ری .

۷)چشمه  قلعه دختر : ۲ کیلومتری شمالغرب جاده تهران - آمل.

۸)چشمه  معدنی البرز و آبعلی : ۶۰ کیلومتری شمال شرق تهران ـ در دامنه جنوبی قله دماوند .

غارهای طبیعی :

۱) غار اسبول : شرق اوشان ـ دره اسبول .

۲)غار اینهون : جاده فیروزکوه نزدیک زرین دشت .

۳)غار بورنیک : جاده دماوند ـفیروزکوه ، ۶ کیلومتری روستای هرانده .

۴) غار بیوک آغا : جاده کن ـ بعد از امامزاده داوود ـجاده دهسنگان .

۵)غار رود افشان : دماوند ـ دهکده رود افشان ـ در کوهستان البرز مرکزی .

۶ )غار گل زرد : ۶۰ کیلومتری تهران ـ دشت لار منطقه پلور .

۷) غار هملون : نزدیکی میگون ـ تنگه هملون .

پارک جنگلی :

۱) پارک جنگلی چیتگر : کیلومتر ۹ اتوبان  مخصوص تهران - کرج ، چهارراه پارس خودو ـ بالاتر از کارخانه بهنوش ـ روبروی متروی چیتگر.

۲) پارک جنگلی لویزان : اتوبان هنگام ـ بالاتر از چهارراه استقلال .

۳ )پارک جنگلی ورد آورد : حدفاصل اتوبان کرج و پادگان سپاه ، محدوده کوه های ورد آورد .

مناطق حفاظت شده طبیعی :

۱) پارک ملی خجیر و سرخه حصار : تهران پارس ـ روبروی ترمینال شرق .

۲)پارک ملی کویر : ورامین ـ جاده چرمشهر .

۳) منطقه حفاظت شده لار : ۹۰ کیلومتری شمال و شمال شرقی تهران .

۴) منطقه حفاظت شده ورجین : ۱۵ کیلومتری شرق تهران ـ دسترسی به آن از طریق جاده لشگرگ .

یخچال :

۱) یخچال ترشنبه : اسلامشهر ـ مجاورت روستای ترشنبه .

۲)یخچال جعفر آباد:اسلامشهر ـ ۱۵ کیلومتری جنوب غربی روستای جعفر آباد ـ جنگل شهرستان اسلامشهر .

۳)یخچال حصارکوچک : جنوب شرقی ورامین ـ ابتدا ورودی روستای حصارکوچک ـ جنوب جاده آسفالته .

۴) یخچال علی آباد اسلامشهر : اسلامشهر ـ روستای علی آباد .

۵)یخچال علی آباد ورامین : ورامین ـ روستای علی آباد .

۶)یخچال کلین : شهرری ـ ۵۰۰ کیلومتری روستای کلین .

۷)یخچال یبرداغلان : ورامین ـ ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی ورامین .

۸) یخچال قدیمی رباط کریم : رباط کریم ـ شرق روستای ده حسن .

ناحیه ای است در تهران به مساحت 16 هکتار نزدیک به ارگ و بازار . نام آن از زمانی که تهران روستای کوچک بود و مردم آن به لهجه خاص محلی سخن میگفتند ، باقی مانده است. این نام ریشه عربی دارد که به معنی انشعاب یا تقسیم از نهرها یا رودخانه است . عودلاجان بر نواحی جنوبی خود مسلط بود ، زیرا آب زیر زمینی که از شمال به جنوب جریان داشت در این محله به صورت چشمه جاری می شد .این محله برکه ها و باغات سرسبزی داشت و به طور سنتی اقامتگاه افراد متمول و سرشناس بود. این مطلب را نام گذاری بخش های عودلاجان تإئید می کند : بخش هایی مانند محله شاه غلام ، محله مروی ، محله یهودی ها ، محله سرچشمه ، محله سرسخت ، محله سعادت ، محله عرب ها ، محله هیئت شاهی . این منطقه را خیابان های سیروس و پامنار به سه قسمت تقسیم می کردند .همگونی و هویت را از روی نام آن میتوان باز شناخت .

 اکنون به برخی از یادمان های قدیمی در محله عودلاجان اشاره می کنیم :

این بناها بین خیابان های ناصرخسرو ، بوذر جمهور ، ری و امیرکبیر قرار دارند و هنوز استفاده میشوند و بسیاری از خصوصیات سنتی خود را حفظ کرده اند .

1 ) مدرسه ضیاییه : تنها سردر ورودی آن باقی مانده است ، اما اهمیت آن در محضر بودن معماری وبه عبارتی تزئینات کاشی کاری آن است . 

2) خانه امام جمعه : از زیباترین ساختمانهای محله قدیمی است در نیمه دوم سده 12 برای امام جمعه بنا شده است . این بنا جلوه های زیبا و تزئینی بسیار نظیر گچ بری ، کنده کاری وکارهای چوبی دارد .

3) مدرسه سپهسالار : این مدرسه نیز متعلق به نیمه دوم سده 12 است که میرزا محمد خان سپهسالار بنا کرده است . ساختمان مدرسه متشکل از یک تالار دو طبقه نسبتاً بزرگ است با ستون های سنگی زیبا و حاشیه های تزینی و کتیبه هایی به خط نستعلیق که بر اشی های نیلی رنگ سر در آن نقش بسته است .

4) مناره پامنار : مناره ی مسجدی که در سده 12 ساخته شده بود ولی بعدها برای توسعه معبر پامنار، تخریب شد . از آجر و خشت ساخته شده و نمای بیرونی آن با کاشی های آبی رنگ لعابی و ترکیبی از حواشی موازی تزئین شده است .

5 ) مدرسه مروی :این مدرسه را فخر الدوله ، حاکم مروی در سده 12 ساخته است و مدرسه فخریه نیز نامیده می شود . نمای بیرونی زیبا و حریمی گسترده و همچنین بالکنی زیبا در قسمت شمالی برای نظارت بر اجتماعات و هدایت بحث ها دارد . 

6)مسجد میرزا محمود : ساختمانی است قدیمی و بسیار مهم در ناحیه ی قدیمی و تاریخی . این مسجد دارای اتاق بزرگی در شمال حیاط مرکزی است ؛ همراه با بالکنی پهن رو به شمال و گنبدی برجسته بر روی این اتاق .از این محل برای استراحت و نمازهای ظهر و عصر استفاده می شد . به تازگی سقف ، دیوارهای کناری و داخل این بنا را به صورت اساسی تعمیر کرده اند . 

 7) مسجد نظام الدوله : این مسجد نیز در بخش قدیمی قرار دارد و ساختمان های مهم و تاریخی است اتاق نسبتاً بزرگی در شرق حیاط مرکزی قرار دارد .

در مجموع ، عودلاجان 18 مسجد ، 9 سقاخانه ، یک زیارتگاه و دو مدرسه مذهبی دارد که هنوز از بیشتر آنها استفاده می شود . چهارده مسجد در سده 12 و دو مسجد دیگر همراه با پنج سقاخانه در سده 14 ساخته شده اند بسیاری از این ساختمان ها به دلیل تغییر بافت فیزیکی و شهری وهمچنین تهدیدهای ناشی از فشار اقتصادی رو به تخریب اند . به رغم آنکه تا اندازه ای به آنها رسیدگی شده ، سرعت تخریب آنچنان است که تنها برنامه اساسی برای حراست از آنها میتواند از نابودی کاملشان جلوگیری کند . در گذشته ای نه چندان دور ، عودلاجان منطقه ای مسکونی بود و باغات بزرگی که ساختمان های با شکوه قدیمی را احاطه می کرد ، در این ناحیه قرار داشت . اما پیشرفت های اخیر از جمله بسیاری از ساختمانها کوچک جدید و برخی از ساختمانها قدیمی بزرگ که سرپناه خانواده ها فقیر هستند، هویت منطقه را تهدید کرده است از عوامل مهم تهدید این ناحیه ، اصولی نبودن نقشه راه ها و خیابان هاست . بیشتر خسارت ها را خیابان های ناصر خسرو ـ سیروس ـ بوذر جمهور و پامنار وارد کرده اند . افزایش واحد های صنعتی و فعالیت های اقتصادی هویت مسکونی منطقه را تهدید کرده است . بنگاه های تجاری ، انبار ها ، کارخانه ها ، مسافرانه ها و.... در خیابان های منطقه جای گرفته و این جریان ها رفته رفته مردم بومی منطقه را از منطقه بیرون رانده است . 

(آدرس بنا : تهران ـ خیابان 15 خرداد ـ انتهای ورودی اصلی بازار )

کتیبه تاریخی بنا : 

قدیمی ترین تاریخ موجود در امامزاده متعلق به صندوق عتیقه مرقد مورخ به سال 902 است کتیبه داخل گنبدخانه داری تاریخ 1245 میباشد.کتیبه دیگری در ایوان بزرگ بقعه تاریخ 1297 است . در خاتم بین حرم و ایوان اصلی مورخ به سال 1301 میباشد . در کمربند گنبد کتیبه ای مربوط به سال (1322 ه.ش) میباشد .

بانی و سازندگان بنا: 

صندوق عتیقه بقعه توسط خواجه قنبربن علی محمد زرین کمر طهرانی وقف شده وسازندگان استاد حبیب و استاد احمدلواسانی بوده اند . بنای فعلی امامزاده توسط آصف الدوله قاجار احداث گردیده و ساختمان ایوان وصحن به امر کامران میرزا نایب السلطنه انجام شده است . بنا بر کتیبه موجود ، معمار بنای ایوان استاد مهدی و استاد علی اکبرکاشی پز و سازنده در خاتم بقعه ، استاد کریم شیرازی بوده اند.هنرمندان دست اندر کار مرمت بقعه حاج عباسعلی معمار،استاداسدالله کاشی پزواستاد سید مصطفی کاشی کار اصفهانی بوده اند .

سیر تحول بنا : 

تاریخ موجود بر صندوق بقعه گواه این امر است که بقعه امامزاده زید 5 سال قبل از رسمیت یافتن مذهب شیعه در ایران و جلوس شاه اسماعیل اول صفوی، آباد و دائر بوده است . در دوران قاجار و به هنگام توسعه شهر تهران این بقعه برداشته و بنای کنونی را به جای آن ساخته اند . بنای گنبد خانه از آثار زمان فتحعلیشاه قاجار ومورخ به سال 1245 میباشد .صحن ، ایوان وحجرات در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار ودر خلال سالهای (1297تا 1301) احداث گردیده است. در این زمان تزئینات نقاشی روی گچ در فضای گنبدخانه با تزئین آیینه کاری پوشانده شد .آثار این نقاشی ها در سال (1325 ه .ش) طی مرمت آینه کاری ها آشکار گردید .در سال (1318 ه. ش ) وزارت فرهنگ وقت صحن وحجرات اطراف آن را جهت احداث مدرسه ابتدایی در نظر گرفت. در این زمان صحن کوچکی از طرف بازار خیاطان در جنوب بقعه ایجاد گردید . امروزه ورود به بنا از داخل این صحن کوچک صورت می گیرد و توازن مجموعه  ترکیب و صراحت خود را در چشم مخاطب از دست داده و به صورتی مبهم تبدیل گشته است .خشت ها کاشی کاری خارجی گنبد در فاصله بین دوپوش گنبد انباشته شده بود و در سال (1319 ه .ش ) طی تعمیرات اداره باستان شناسی بدست آمد .  کاشی کاری گنبد تا سال (1322 ه .ش ) به طول انجامید .